نشست نظارت هوشمند؛ رویکردهای نوین و ابزارهای فناورانه

Article Summary

(دکتر محمدعلی رستگار) دکتر محمدعلی رستگار، عضو هیئت مدیره بانک اقتصاد نوین و عضو هیئت نوع گروه مهندسی مالی دانشگاه تربیت مدرس، به تاریخچه و تحولات نظارت بانکی و تأثیر هوش مصنوعی بر آن پرداخت. او تأکید کرد که نظارت بانکی از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم شروع شد و با بحران‌های مالی جدی‌تر شد. او اشاره کرد که تا دهه هفتاد میلادی، نظارت گذشته‌نگر بود و بررسی‌هایی بر اساس داده‌های گذشته انجام می‌شد. اما با معرفی مفهوم نظارت ریسک‌بیس، توجه به آینده و عدم قطعیت‌ها افزایش یافت. در بخش بعدی، دکتر رستگار به تاریخچه و تحولات هوش مصنوعی پرداخت. او گفت که هوش مصنوعی از اوایل قرن بیستم شروع شد و با توسعه کامپیوترها و مدل‌های ریاضی، به مدل‌های پیچیده‌تری مانند شبکه‌های عصبی عمیق و تقویت یادگیری رسید. این تکنیک‌ها در صنعت بانکی نیز کاربرد یافته‌اند، به ویژه در شناسایی تراکنش‌های مشکوک و پولشویی. دکتر رستگار اشاره کرد که ایران در این زمینه دانش خوبی دارد، اما برنامه‌های توسعه جدی و استفاده از الگوریتم‌های پیشرفته در بانک‌ها با تأخیر شروع شده است. او تأکید کرد که باید از تکنیک‌های جدید مانند چند فرم و شبکه‌های عصبی عمیق استفاده شود. در نهایت، دکتر رستگار به اهمیت نظارت هوشمند و تلفیق آن با نظارت سنتی اشاره کرد. او تأکید کرد که نظارت باید غیرمتمرکز باشد و بانک مرکزی باید از توانمندی‌های بانک‌ها و صنف بانکداری استفاده کند تا نظارت موثر و هوشمند انجام شود. (دکتر سیدامیرحسین شبیری) دکتر سید امیرحسین شبیری به مباحث مهمی در زمینه نظارت هوشمند پرداخت. او تاکید کرد که نظارت هوشمند نیازمند پروتکل‌ها و فرآیندهای دقیق است و اشاره کرد که ناظر هوشمند باید بستری فراهم کند که بازیگران در آن فعالیت کنند و روابط آن‌ها را به گونه‌ای تنظیم کند که خود بازیگران مدیریت رفتار همدیگر را انجام دهند. این رویکرد می‌تواند الگوی موفق‌تری برای نظارت باشد. در حوزه نظام پرداخت، دکتر شبیری به اهمیت تعادل بین نظارت و توسعه اشاره کرد. او توضیح داد که نظارت سختگیرانه می‌تواند توسعه اقتصادی را محدود کند. بنابراین، نیاز است که این دو عامل به طور همزمان مورد توجه قرار گیرند. دکتر شبیری به تکنولوژی‌های مدرن مانند گزارش‌گیری آنلاین و استفاده از سنسورها برای پایش مداوم تراکنش‌ها اشاره کرد. او گفت که در شاپرک، حدود دو هزار و پانصد شاخص وجود دارد که به صورت آنلاین و بدون خطای انسانی پایش می‌شوند. این فرآیند بهبود فرآیند کاری شرکت‌های پرداخت را ممکن می‌سازد. در زمینه استفاده از هوش مصنوعی برای پایش تراکنش‌ها، دکتر شبیری به مشکلات کیفیت داده‌ها اشاره کرد. او توضیح داد که اگرچه الگوریتم‌های مبتنی بر یادگیری عمیق مفید هستند، اما ممکن است به دلیل بلک‌باکس بودن، اثبات دقیق تصمیمات آن‌ها دشوار باشد. او همچنین به تلاش‌های انجام شده برای بهبود کیفیت داده‌ها و استفاده از سیم‌کارت‌های ای‌پی‌ام اشاره کرد. دکتر شبیری در نهایت به تغییرات آینده در صنعت بانکی اشاره کرد و تأکید کرد که فین‌تک‌ها و سرویس‌های بانکی در لایه‌های مختلف ارائه خواهند شد. او همچنین به همکاری بانک مرکزی با صرافی‌های رمز اشاره کرد و تأکید کرد که این همکاری به توسعه صنعت کمک کرده است. (حسام حبیب‌اله) حسام حبیب اله، عضو هیئت مدیره و معاون بانک شهر، در نشست تحلیلی "نظارت هوشمند؛ رویکردهای نوین و ابزارهای فناورانه"، به مفهوم و چالش‌های نظارت هوشمند در صنعت بانکداری پرداخت. حبیب اله تاکید کرد که برای تثبیت نظارت هوشمند، باید ابتدا به مفهوم و کانسپت آن پرداخته شود. او اشاره کرد که نظارت هوشمند بر پایه داده‌محوری، رویکرد پیشگیرانه و شناخت ترند‌های تکنولوژیکی استوار است. حبیب اله به این نکته اشاره کرد که بانک مرکزی در حال حاضر با چالش‌های بانک‌های ناتراز و مقررات احتیاطی مواجه است. او توضیح داد که سامانه‌های هوشمند می‌توانند با شناسایی ترند‌های نامطلوب، زودتر به مشکلات رسیدگی کنند. با این حال، ورود فینتک‌ها به صنعت مالی مفاهیم را عوض کرده و نظارت هوشمند را پیچیده‌تر کرده است. او بر اهمیت شفافیت در موضع نظام بانکی نسبت به نوآوری تأکید کرد. او اشاره کرد که بین نوآوری و مقررات احتیاطی تضادی وجود دارد و باید به سمت ترویج نوآوری حرکت کرد. او همچنین به اهمیت بانکداری باز و آمادگی بانک‌ها برای مواجهه با چالش‌های جدید اشاره کرد. در نهایت، حبیب اله تاکید کرد که بانک مرکزی تنها با همکاری بانک‌ها و تقویت نظارت هوشمند درون بانک‌ها می‌تواند این چالش‌ها را برطرف کند. او پیشنهاد کرد که بانک‌ها باید مسئولیت اجرای نظارت هوشمند را بر عهده داشته باشند و بانک مرکزی باید روندهای نظارت آن‌ها را کنترل و هدایت کند. (زهره پاپی) در نشست تحلیلی مربوط به نظارت هوشمند، خانم زهره پاپی، مدیر محترم بانک مرکزی، به بررسی ابزارهای نوین و فناوری‌های مورد استفاده در نظارت بانکی پرداخت. خانم پاپی به سامانه‌هایی مانند سامانه سمات و سامانه سیاح اشاره کرد. سامانه سمات، که اطلاعات کلیه تسهیلات و تعهدات شبکه بانکی را به صورت متمرکز جمع‌آوری می‌کند، اکنون با ورژن جدید خود به کنترل‌های پیشینی برای ارائه تسهیلات و صدور ضمانت‌نامه‌ها می‌پردازد. این کار به نوعی نظارت پیش‌بینی را برای بانک مرکزی ممکن می‌سازد. در مورد سامانه سیاح، خانم پاپی توضیح داد که این سامانه اطلاعات کلیه سپرده‌های بانکی را به صورت متمرکز جمع‌آوری می‌کند و فرآیندهای مبارزه با پولشویی و قوانین مربوط به آن را پیاده‌سازی می‌کند. در ورژن بعدی این سامانه، قوانین جدیدی برای نظارت پیشینی، مانند افتتاح حساب برای افراد مهجور، پیاده‌سازی خواهند شد. خانم پاپی همچنین به سامانه مهد چک اشاره کرد که برای پیاده‌سازی قانون مسدودی حساب به نفع ذینفع‌ها طراحی شده است. بحث تعیین تکلیفی برای اشخاص در جامعه، که در ماده شش و بیست و یک قانون صدور چک به عهده بانک مرکزی گذاشته شده، نیز در مراحل بررسی و پیاده‌سازی قرار دارد. خانم پاپی تأکید کرد که با اختیاراتی که قانون بانک مرکزی به این سازمان داده، می‌توان با همکاری شبکه بانکی نظارت را به نحوی موثرتر اعمال کرد. (نادر حقی) نادر حقی به بررسی نقش فناوری‌های نوین در بهبود نظارت بر شبکه بانکی پرداخت. او به عنوان نماینده جمعی که تلاش‌هایی برای بهبود نظارت بر بانک‌ها آغاز کرده‌اند، در این نشست به تاریخچه نظارت بانکی اشاره کرد و به اهمیت این موضوع پس از بحران اقتصادی سال ۱۹۳۰ تا تشکیل کمیته نظارت بر بانکداری بازل در سال ۱۹۷۴ و تدوین اصول بیست و نه‌گانه نظارت موثر در سال ۲۰۱۲ اشاره کرد. حقی تأکید کرد که نظارت کارآمد بر نظام بانکی نقش حیاتی در حفظ ثبات مالی و ترویج رشد اقتصادی دارد. او به ضرورت تعادل مناسب بین مقررات نظارتی و ترویج نوآوری و استفاده از فناوری‌ها اشاره کرد و اهمیت ارزیابی دقیق و سریع عملکرد بانکی را برجسته کرد. با توجه به رشد حجم و پیچیدگی داده‌های بانکی، استفاده از زیرساخت‌ها و ابزارهای موجود دیگر پاسخگوی نیازهای نظارتی نیست و نیاز به توسعه و بهبود نظام‌های اجرایی نظارت و استقرار ابزارهای نوین وجود دارد. او به چالش‌های موجود در نظام بانکی ایران، از جمله ناترازی‌ها و زیان‌های انباشته، اشاره کرد و تأکید کرد که باید از نظارت سنتی به نظارت موثر و هوشمند حرکت کرد. او به اهمیت همکاری کلیه اجزا و ارکان در بانک مرکزی و شبکه بانکی برای توسعه و بهبود نظام‌های اجرای نظارت و استقرار فناوری‌های مناسب اشاره کرد. در نهایت، حقی به چارچوب نظارت موثر بانکی اشاره کرد که قبل از ورود به عرصه استفاده از فناوری‌ها، فرصتی برای پایه‌گذاری روندی که تمامی مراحل نظارت موثر را در بر می‌گیرد، فراهم می‌کند. او به اهمیت استفاده از فناوری‌های هوشمند مانند هوش مصنوعی برای نظارت پیشگیرانه و مبتنی بر ریسک تأکید کرد و به ضرورت پرهیز از ابزارزدگی و توجه صفر به خدمت‌گیری از فناوری‌ها در پیاده‌سازی نظام‌های نظارتی اشاره کرد. (هادی سپانلود) هادی سپانلو، معاون طرح و برنامه و تحول دیجیتال بانک ملت، در نشست تحلیلی مربوط به نظارت هوشمند، به بررسی مفاهیم و ابزارهای جدید در این زمینه پرداخت. او تاکید کرد که نظارت هوشمند باید از کنترل هوشمند متمایز باشد و خوراک این دو مفهوم را تولید کند. سپانلو اشاره کرد که نظارت هوشمند باید بین حکمرانی و مانیتورینگ هوشمند قرار گیرد و به پیش‌بینی‌ها، کنترل‌های دوماهانه، شناسایی ریسک‌ها و ارائه توصیه‌ها بپردازد. او بر اهمیت تعیین جایگاه دقیق نظارت هوشمند در سازمان‌ها تأکید کرد و از آن به عنوان یک سیستمی یاد کرد که عملیات را کنترل نمی‌کند، بلکه اجزای اکوسیستم را رصد می‌کند و به آن‌ها کمک می‌کند. او همچنین به اهمیت تشکیل اکوسیستم‌های نظارت هوشمند اشاره کرد و تأکید کرد که این اکوسیستم‌ها باید بازیگران را در دور خود نگه دارند و با هم نظارت هوشمند را شکل دهند. او بر اهمیت تربیت ادبیات نظارت هوشمند و استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته مانند پردازش داده‌های عظیم تأکید کرد. سپانلو مثالی از کاربرد نظارت هوشمند در کنترل نرخ سپرده‌ها ارائه کرد و توضیح داد که نظارت هوشمند می‌تواند آلارم‌های خاص را برای بانک‌های مختلف تولید کند و داشبوردها را در اختیار اکوسیستم قرار دهد. او بر اهمیت اجرای قوانین و محدودیت‌ها در صورت نقض تأکید کرد و اشاره کرد که کنترل‌های هوشمند پس از نظارت هوشمند وارد می‌شوند. در نهایت، سپانلو به موفقیت‌های نظارت هوشمند در کشورهایی مانند انگلیس و آمریکا اشاره کرد و تأکید کرد که این رویکرد می‌تواند روندها و نوسانات بازار را بهتر دنبال کند.