نشست چارچوب تنظیم‌گری رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال

Article Summary

(دکتر کورش پرویزیان) دکتر کورش پرویزیان به بررسی قانون جدید بانک مرکزی پرداخت. این قانون که در سال 1402 مصوب شده و از خردادماه امسال لازم الاجراست، شامل چهار بند است که به بانک مرکزی مرتبط می‌شود. در ماده اول، رمزپول به عنوان یک نوع پول رقومی رمز نگاری شده و دیجیتال تعریف شده که در بستر پایگاه داده اشتراکی به صورت متمرکز یا غیرمتمرکز ایجاد و مبادله می‌شود. این تعریف برخی از حاضران را دریغ کرد و نیاز به توضیحات بیشتر را مشخص کرد. در ماده چهار، بانک مرکزی اختیار انتشار انواع اسکناس، مسکوک، و پول رقومی دیجیتال را دارد. همچنین، تصمیم‌گیری در خصوص جواز یا عدم جواز نگهداری و مبادله انواع رمزپول‌ها بر عهده هیئت عالی بانک مرکزی است. ماده پنجاه و نه نیز مسئولیت انحصاری ابلاغ دستورالعمل‌های مورد نیاز در حوزه نظام‌های پرداخت فناوری‌های نوین مالی را بر عهده بانک مرکزی قرار می‌دهد. نهادهای فعال در این حوزه به عنوان اشخاص تحت نظارت بانک مرکزی تلقی می‌شوند و مسئولیت‌های مرتبط با اشخاص تحت نظارت در قانون بانک مرکزی بر این موسسات حاکم است. دکتر پرویزیان به تجربه گذشته اشاره کرد که موسساتی که مجوز نگرفته‌اند، در صورت ورشکستگی، بانک مرکزی متولی پرداخت سپرده‌ها شده است. این موضوع نیاز به تنظیم‌گری دقیق‌تر و نظارت بیشتر را مشخص می‌کند. در نهایت، این نشست برای بررسی چالش‌ها، ریسک‌ها، و فرصت‌های تنظیم‌گری در حوزه رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال برگزار شد. دکتر پرویزیان به سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری مناسب در این حوزه تاکید کرد و به اهمیت تعامل بین فعالان و دستگاه نظارتی اشاره کرد. (دکتر نوش آفرین مؤمن واقفی) در نشست تحلیلی مربوط به چارچوب تنظیم‌گری رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال، دکتر نوش آفرین مومن واقفی، که سابقه فعالیت در بخش‌های خصوصی و دولتی دارد، نظرات مهمی را ارائه کرد. او با نگاهی به نقش بانک مرکزی به عنوان رگولاتور موافقت کرد، اما با ایده خود تنظیم‌گری صنعت مخالفت کرد. دکتر مومن واقفی اشاره کرد که هیچ نهادی در کشور ما تاکنون نتوانسته است به‌طور موفق خود تنظیم‌گر باشد، به‌ویژه در صنایع جدید که مسائل حاکمیتی دارند. او تاکید کرد که تنظیم‌گری نباید به معنای مجوزدهی باشد. در نسل جدید تنظیم‌گری، مجوزدهی پس از ارائه اطلاعات، الزامات، شفافیت، و ابزارهای لازم انجام می‌شود. در حال حاضر، بخش‌های مختلف کشور ما به مجوزدهی بسته و محکم مبتنی بر چارچوب‌های سنتی می‌پردازند، در حالی که صنعت رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال به نسل چهارم تنظیم‌گری نیاز دارد که شامل اطلاع‌رسانی، الزامات، شفافیت، و ابزارهای مدرن است. دکتر واقفی بر اهمیت رگولشن برای رشد صنعت تأکید کرد و اشاره کرد که نوع رگولشن باید بر اساس فضای اقتصادی و سیاسی کشور باشد. او نمونه موفقیت پروژه لوتوس را ذکر کرد که بر اساس مشورت با نهادهای رگولاتوری و درآمدهای الزامات انجام شد. او تاکید کرد که اگر تمام این عناصر در یک جا جمع شوند، می‌توان به تخصص‌های اقتصادی، دسترسی به بورس، و بهترین متخصصین حقوقی دسترسی پیدا کرد. در نهایت، دکتر مومن واقفی بر اهمیت همکاری بین بخش‌های خصوصی و دولتی برای رشد صنعت رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال تأکید کرد. (دکتر محمد ارباب افضلی) بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در حال تدوین چارچوب تنظیم‌گری رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال است، دکتر محمد ارباب افضلی به تجربیات بین‌المللی و الزامات مطلوب برای تنظیم‌گری این حوزه پرداخت. او اشاره کرد که هیئت ثبات مالی (FSB) و سایر سازمان‌های بین‌المللی در حال تهیه چارچوب‌های کاملی برای تنظیم‌گری رمزپول‌ها هستند. این چارچوب‌ها بر اساس مدیریت ریسک‌ها و اهداف سنتی تنظیم‌گری مانند حفظ ثبات مالی و حمایت از مصرف‌کنندگان طراحی شده‌اند. تجربیات کشورهای مختلف نشان می‌دهد که بسیاری از آن‌ها از سیاست ممنوعیت به سمت تنظیم‌گری رفته‌اند. برای نمونه، ترکیه، امارات، و قطر از ممنوعیت به سمت تنظیم‌گری پیش رفتند و نهادهای جدیدی برای نظارت بر این حوزه تشکیل دادند. این نهادها معمولاً از جنس کمیسیون‌ها یا کمیته‌های فرادستگاهی هستند. در ایران، بانک مرکزی بر اساس قانون جدید بانک مرکزی، متولی تنظیم‌گری رمزپول‌ها شده است. دکتر افضلی تاکید کرد که چارچوب نظارتی مطلوب باید بر مبنای ریسک‌ها و با مشارکت اکوسیستم طراحی شود. این چارچوب باید پاسخگو، موثر، شفاف، و مبتنی بر مصوبات قانونی باشد. از جمله ریسک‌های مهمی که باید مدیریت شوند، می‌توان به تهدیدات اقتصاد کلان، امنیت نظام پرداخت، و جرایم مالی اشاره کرد. دکتر افضلی همچنین به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های ریال دیجیتال (CDBC) برای رصد و مدیریت جریانات مالی اشاره کرد. او تاکید کرد که در صورت امکان، بازنگری در قانون بانک مرکزی برای مرتفع شدن نقاط ضعف و ابهام و لحاظ همکاری‌های فرادستگاهی ضروری است. ایشان همچنین تاکید کرد که بانک مرکزی تلاش کرده است تا در فضای گپ رگولاتوری نقش آفرینی کند و سیاست‌های مهاری را تامین کند. با این حال، ریسک‌هایی وجود دارد که نیاز به ورود جدی‌تر و مستقل‌تری از سیاست‌گذاران را می‌آورند. دکتر افضلی به تجربیات بحران موسسات مالی غیر مجاز اشاره کرد و گفت که بانک‌هایی بدون مجوز از بانک مرکزی فعالیت می‌کردند، اما وقتی مسئله به مسئله امنیت ملی تبدیل شد، شورای عالی امنیت ملی بانک مرکزی را موظف کرد تا این بحران را حل کند. ایشان تاکید کرد که در صورت بروز مشکلات مشابه برای صرافی‌ها و میزبان‌های سرویس‌های کاستودی، بانک مرکزی مجدداً موظف نخواهد شد تا پاسخگویی کند. او همچنین به تجربیات طولانی بانک مرکزی در حوزه رگولاتوری اشاره کرد و گفت که نقش این نهاد در نظام مالی ایران به مراتب از سازمان‌های دیگر برجسته‌تر است. ایشان تاکید کرد که قانون‌گذاران در قانون جدید بانک مرکزی وظایف مهمی را برای این نهاد تعیین کرده‌اند. در پایان، دکتر افضلی پیشنهاد کرد که فضای آزمایشی (سندباکس) برای فعالیت‌های تنظیم‌گری ایجاد شود و مجوز‌دهی به نهادهای محلی برون‌سپاری شود. ایشان تاکید کرد که باید اجازه فعالیت تنظیم‌گری محدودی به بانک مرکزی داده شود تا خلا‌ها و نقاط ضعف شناسایی و بر مبنای آن‌ها نسخه تنظیم‌گری اصلاح شود. (کاوه مشتاق) در نشست تحلیلی چارچوب تنظیم‌گری رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال، کاوه مشتاق به مسائل مهمی در این حوزه پرداخت. او اشاره کرد که از سال‌های ۹۶ و ۹۷، پیشنهادهای زیادی برای تشکیل صندوق ذخیره دارایی‌های رمز ارزی به دولت ارائه شده است، اما هنوز مسئولین این موضوع را به عنوان یک خطر مطرح می‌کنند. مشتاق تاکید کرد که این ابزار می‌توانست بهترین استفاده را برای ایران ایجاد کند، اما با کارشکنی‌های عجیب و غریب، این پیشنهادات متوقف شده‌اند. او انتقاد کرد که نهادهای نظارتی ایران به نظر می‌رسد تحت تأثیر آمریکا عمل می‌کنند. به عنوان مثال، نهاد فینسن و سایر نهادهای نظارتی ایران اقداماتی را انجام داده‌اند که با سیاست‌های آمریکا هماهنگ است. این نهادها اتهاماتی مانند استفاده از رمز ارزها برای تامین مالی تروریسم را مطرح کرده‌اند، اگرچه این اتهامات به دلیل عدم وجود نظام مجوزدهی قابل اثبات نیست. مشتاق به تعریف رمزپول در قانون بانک مرکزی اشاره کرد و توضیح داد که این تعریف به صورت واضح شامل پول‌های رقومی می‌شود، اما بیت‌کوین و سایر رمز ارزها به عنوان پول شناخته نمی‌شوند. او تاکید کرد که بانک مرکزی باید رمزپول‌ها را رگوله کند، اما این کار در حال حاضر به درستی انجام نشده است. او همچنین به شبه‌پیش‌هایی اشاره کرد که ممکن است این وضعیت برای ایجاد یک انحصار جدید در این حوزه استفاده شود. مشتاق تاکید کرد که تحریم‌های رمز ارزی برای ایرانیان وجود دارد و این تحریم‌ها توسط نظام بین‌المللی اعمال می‌شوند. او پیشنهاد کرد که به جای اعمال تحریم‌های داخلی، باید به راهکارهای خود تنظیم‌گری توجه کرد. مشتاق به تشکیل شورای عالی فضای مجازی و کارگروه‌های زیر نظر این شورا اشاره کرد. او تاکید کرد که این روند می‌تواند به بهبود فضای رمز ارزها کمک کند، اما باید از اقداماتی مانند بستن صرافی‌های مجاز خودداری شود، زیرا این اقدامات می‌توانند باعث زیرزمینی شدن این فضا شوند. او تأکید کرد که رویکرد بانک مرکزی در کاهش محدودیت‌های مالی صرافی‌ها به ۲۵ میلیون تومان فراقانونی است و این کار تأثیر قابل توجهی بر کنترل نرخ ارز نداشته است. او افزود که این رویکرد تهاجمی بانک مرکزی می‌تواند به بازار رمزپول‌ها و ارزها تأثیر منفی بگذارد و قیمت‌ها را بالا ببرد. مشتاق‌زاده همچنین بر این نکته تأکید کرد که رویکرد رگولاتوری بدون مجوزدهی در کشور وجود نداشته و اگر بانک مرکزی این رویکرد را قبول کند، باید مسئولیت‌های سنگینی را بر عهده بگیرد. او از ایجاد نهاد کاستودی برای جمع‌آوری رمزپول‌ها انتقاد کرد و آن را خطرناک و غیرواقعی دانست. مشتاق پیشنهاد کرد که بانک مرکزی باید با دقت بیشتر به ریسک‌های موجود توجه کند و تصمیمات متعادل‌تری بگیرد. در نشست تحلیلی چارچوب تنظیم‌گری رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال، کاوه مشتاق، در بخش سوم این رویداد، به بررسی مسیرهای پیش رو برای تنظیم این بازار پرداخت. مشتاق تأکید کرد که به اسپار اویی که راه افتاده و مطابق مصوبه شورای عالی فضای مجازی کار می‌کند، احترام باید گذاشته شود. او اشاره کرد که رمزپول‌های موجود در قانون، از جمله سیبی دی سی و سی وی دی سی‌های مختلف مانند سی و دی سی چین، سی و دی سی روسیه، و سیبیلیسی ایران، منظور می‌شوند. تیکه‌ای که سیبیلیسی را جدا کرده، فقط به سیبی دی سی ایران اشاره دارد. بنابراین، بانک مرکزی باید به سی وی دی سی‌های خود توجه بیشتری داشته باشد. مشتاق همچنین به انجمن بلکچین اشاره کرد و اعلام کرد که فردا ۱۰ صرافی جدید معرفی خواهند شد که بتوانند درگاه‌های جدید را به کار بگیرند. او تأکید کرد که نهادهای امنیتی و حاکمیتی با دیدگاه‌های مختلف در این موضوع هستند، اما باید به جای اینکه این موضوع را تهدید ببینیم، از فرصت‌های آن استفاده کنیم. او اشاره کرد که این بازار می‌تواند برای تجارت خارجی و رفع تعهد ارزی کمک‌کننده باشد، هرچند بانک مرکزی هنوز تصویب نکرده است. او تأکید کرد که نگرانی‌های بی‌مورد راجع به بازار ارز نداشته باشیم، اما نظارت حتماً باید وجود داشته باشد. او همچنین به نگرانی‌هایی اشاره کرد که این بازار ممکن است به بازار زیرزمینی تبدیل شود. او تأکید کرد که اگر این اتفاق بیفتد، جرایم و خطرات بسیار زیادی رخ خواهد داد. بنابراین، نظارت و تنظیم‌گری این بازار بسیار حیاتی است. (بردیا احمد نیا) بردیا احمد نیا به مسائل مهمی در زمینه تنظیم‌گری اکسچنج‌ها و کاستودی‌ها پرداخت. احمد نیا تأکید کرد که در کشورهای اطراف ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس، مجوز کاستودی لزوماً ارائه نمی‌شود. او بر این نکته تأکید کرد که بانک مرکزی باید نهادهای دیگری را برای آدیتینگ اکسچنج‌ها دخیل کند و بر اساس آن‌ها مجوز‌ها را صادر کند. احمد نیا افزود که مجوز کاستودی لزوماً تایید صد درصدی بانک مرکزی از اکسچنج نیست و می‌تواند حد اعتباری برای شرکت‌ها تعریف کند، همان‌طور که شرکت‌های بیمه ای این کار را انجام می‌دهند. او همچنین اشاره کرد که اکثر رگوالاتوری‌های جهان بدون کاستودی عمل می‌کنند و نظارت بر کاستودی و اکسچنج می‌شود تا اطمینان حاصل شود که همه مراحل به درستی انجام می‌شوند. این نظارت به صورت دوره‌ای سه ماهه، شش ماهه یا یک ساله انجام می‌شود و در صورت عدم رعایت مقررات، مجوز صرافی می‌تواند کنسل شود. بردیا احمد نیا بر اهمیت نظارت مستمر و دوره‌ای بر اکسچنج‌ها و کاستودی‌ها تأکید کرد و بر این باور است که این روش‌ها می‌توانند به افزایش اعتماد عمومی و امنیت معاملات کمک کنند. (دکتر فرزانه غلام ابوالفضل) در نشست تحلیلی چارچوب تنظیم‌گری رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال، دکتر فرزانه غلام‌ابوالفضل، به بررسی وضعیت فعلی و چالش‌های این حوزه پرداخت. دکتر غلام‌ابوالفضل اشاره کرد که انتظار می‌رود اکشن‌هایی در حوزه رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال اتفاق بیفتد، به ویژه با توجه به اینکه این حوزه در سال 1399 ریسکارشناسی شده و اتفاقات پیش‌بینی شده‌اند. با این حال، هنوز وضعیت فعلی بین ممنوعیت و مهارت مشخص نیست. این وضعیت مرز خاکستری است که نمی‌توان به‌طور قطع گفت که کجا باید بازی کرد. او تاکید کرد که بازار رمزپول‌ها و دارایی‌های دیجیتال در حال تحولات فراوانی است. رگولاتورهای سنتی نیز در این فرآیند نقش مهمی دارند. او اشاره کرد که ایران در گزارش چنل سیست بیست و هشتمین کشور جهان در این حوزه است، اما هنوز این حوزه آپچین نشده و پیشرفت‌های قابل توجهی نداشته است. دکتر غلام‌ابوالفضل به این نکته اشاره کرد که فضای رولوشن ما از فضای بازار و تقاضا عقب‌تر است. این چالش‌ها نیازمند توجه و برنامه‌ریزی دقیق است تا بتوانیم در این حوزه پیشرفت کنیم و موقعیت خود را بهبود ببخشیم. او در ادامه به بررسی جزئیات قانونی و مدیریتی این حوزه پرداخت. دکتر غلام‌ابوالفضل تاکید کرد که قانون‌گذاری‌های فعلی بیشتر بر ریال دیجیتال تمرکز دارند و سعی می‌کنند بانک مرکزی را به عنوان نظارت‌کننده این حوزه تعیین کنند. این رویکرد می‌تواند جذابیت‌هایی برای بازار ایجاد کند و نوسانات را کاهش دهد. او همچنین به مسئله کاستودیو پرداخت و اشاره کرد که مدل کاستودیوی متمرکز در عملیات دیجیتال نشدنی است. او توضیح داد که حتی با اجرای اجباری، بازار ممکن است از این مدل فرار کند. به جای آن، مدل‌هایی مانند واراک اف سی در ترکیه که مجوز‌دهی و نظارت را در نظر می‌گیرند، می‌توانند جایگزین مناسبی باشند. این مدل‌ها می‌توانند مجوز‌دهی برای کاستودیو، تبادل، یا هر دو را ارائه دهند. دکتر غلام‌ابوالفضل تاکید کرد که کاستودیو باید تحت نظارت و مجوز‌دهی قرار گیرد، اما تمرکز بر مدل‌های متمرکز می‌تواند به نفع بازار نباشد. او نتیجه گرفت که تمرکز بانک مرکزی بر ریال دیجیتال می‌تواند به مدیریت بهتر پول و کاهش نوسانات کمک کند. کلیدی‌ترین نکات این نشست عبارتند از: - تمرکز قانون‌گذاری بر ریال دیجیتال - نقش بانک مرکزی در نظارت بر این حوزه - نشدنی بودن مدل کاستودیوی متمرکز - مدل‌های مجوز‌دهی برای کاستودیو و تبادل - اهمیت نظارت و مجوز‌دهی در حوزه دارایی‌های دیجیتال